औषधि किन्न जाँदा हामी प्रायः नाम र मूल्यमा ध्यान दिन्छौँ। तर औषधि कहिले बनेको हो, कहिलेसम्म प्रयोग गर्न मिल्छ र कस्तो अवस्थामा राखिएको छ भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। औषधिको प्याकेटमा भएका विवरण हेर्ने र प्रयोग गर्ने तरिका बुझ्ने बानीले गलत प्रयोगको जोखिम घटाउन मद्दत गर्छ।
नेपाल औषधि उत्पादक संघ उपभोक्ता सचेतना सामग्री जरुरी भएको भन्दै औषधि खरिद गर्दा ब्याच नम्बर, उत्पादन मिति, म्याद सकिने मिति, भण्डारण अवस्था र औषधिको समूहबारे जानकारी लिन सबै उपभोक्तालाई अपिल गरेको छ ।
किन्नुअघि प्याकेटका विवरण जाँचौँ
औषधिको प्याकेट वा पत्तामा ब्याच नम्बर, उत्पादन मिति र म्याद सकिने मिति स्पष्ट छ कि छैन हेर्नुपर्छ। लेबल मेटिएको, च्यातिएको वा विवरण पढ्न नसकिने भए विक्रेतासँग स्पष्ट जानकारी माग्नुपर्छ।
म्याद सकिएको औषधि प्रयोग गर्नु हुँदैन। म्याद सकिन लागेको औषधि लिँदा पनि आफूले प्रयोग गरिसक्ने अवधिसम्म त्यसको म्याद बाँकी छ कि छैन बुझ्नुपर्छ। नियमित सेवन गर्नुपर्ने औषधि एकैपटक धेरै खरिद गर्दा यो विषयमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।
औषधि कहाँ र कसरी राखिएको छ ?
औषधिको गुणस्तर जोगाउन सही भण्डारण आवश्यक हुन्छ। प्याकेटमा चिसो र सुक्खा ठाउँमा राख्ने, प्रकाशबाट जोगाउने वा निश्चित तापक्रमभन्दा तल राख्ने निर्देशन लेखिएको हुन सक्छ। ती निर्देशन औषधिअनुसार फरक हुन्छन्।
सचेतना सामग्रीले औषधि पसलमा प्रत्यक्ष घाम वा अत्यधिक गर्मीमा औषधि राखिएको छ कि छैन हेर्न आग्रह गरेको छ। चिस्यानमा राख्नुपर्ने केही इन्सुलिन तथा अन्य औषधि सही तापक्रममा राखिएका छन् कि छैनन् भनेर पनि सोध्नुपर्छ। खरिद गरेपछि घरमा कसरी राख्ने भन्ने जानकारीसमेत लिएर जानुपर्छ।
‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ समूहको अर्थ के हो ?
नेपालको औषधि स्तर नियमावली, २०४३ ले औषधिलाई ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ समूहमा विभाजन गरेको छ। समूह ‘क’ मा लागू तथा विषालु औषधि र समूह ‘ख’ मा एन्टिबायोटिक, हर्मोनलगायतका औषधि पर्छन्। यी दुवै समूहका औषधि चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सनअनुसार मात्र बिक्रीवितरण गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। समूह ‘ग’ का औषधि भने चिकित्सकको प्रेस्क्रिप्सनबिना पनि बिक्री गर्न सकिने समूहमा पर्छन्।
प्रेस्क्रिप्सनबिना पाइने भन्दैमा कुनै औषधि जथाभावी प्रयोग गर्न मिल्छ भन्ने होइन। कुन समस्यामा, कति मात्रामा र कति समय प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा बुझेर मात्र औषधि लिनुपर्छ।
प्याकेटको संकेतसँगै प्रयोगको निर्देशन बुझौँ
सचेतना पर्चाले औषधिको प्याकेटमा रहेको रातो धर्काप्रति पनि ध्यान दिन आग्रह गरेको छ। तर उपभोक्ताले रङ वा धर्का हेरेर मात्र औषधिको प्रयोगबारे निर्णय गर्नु हुँदैन। औषधिको नाम, चेतावनी र प्रयोगसम्बन्धी निर्देशन पढ्ने तथा फर्मासिस्टसँग बुझ्ने बानी आवश्यक छ।
औषधि दिनमा कति पटक खाने, खानाअघि वा पछि खाने, कति दिनसम्म प्रयोग गर्ने र अरू औषधिसँग लिन मिल्छ कि मिल्दैन भन्ने कुरा खरिदकै बेला सोध्नुपर्छ।
एन्टिबायोटिक आफैँ छानेर नखाऔँ
अर्को व्यक्तिलाई मिलेको वा पहिले प्रयोग गरेको आधारमा एन्टिबायोटिक किनेर खानु हुँदैन। विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार एन्टिबायोटिकलगायत संक्रमणविरुद्धका औषधिको अनावश्यक तथा गलत प्रयोगले रोगका जीवाणुमा औषधि प्रतिरोध विकास हुन मद्दत गर्छ। यस्तो अवस्थामा संक्रमणको उपचार कठिन हुन सक्छ।
दर्ता भएको फार्मेसीबाट किनौँ, बिल लिऔँ
पर्चामा औषधि दर्ता भएको फार्मेसीबाट मात्र खरिद गर्न र अनिवार्य रूपमा बिल लिन आग्रह गरिएको छ। औषधिसँग आउने बिरामीका लागि जानकारीपत्र पनि पढ्नुपर्छ। त्यसमा प्रयोग गर्ने तरिका, सावधानी र सम्भावित दुष्प्रभावबारे विवरण हुन सक्छ।
औषधि खरिद गर्नु उपचारको एउटा चरण हो। त्यसलाई सही तरिकाले राख्ने र निर्देशनअनुसार प्रयोग गर्ने जिम्मेवारी पनि सँगै आउँछ। त्यसैले औषधि लिएर फर्कनुअघि आफूले के औषधि लिएको हो र कसरी प्रयोग गर्ने हो भन्ने स्पष्ट जानकारी लिनुपर्छ।
