काठमाडौं – सामान्य ज्वरो, रुघाखोकी वा घाँटी दुख्दा आफैंले एन्टिबायोटिक सेवन गर्ने बानी धेरैमा पाइन्छ। तर आवश्यकताबिनै वा पटक–पटक एन्टिबायोटिक सेवन गर्दा स्वास्थ्यमा विभिन्न समस्या देखिन सक्ने चिकित्सकहरूले बताएका छन्।
एन्टिबायोटिक सेवनले प्रत्यक्ष रूपमा शरीरको रोगप्रतिरोधी क्षमता (इम्युनिटी) कमजोर बनाउँछ भन्ने निष्कर्ष सही नभए पनि यसको अनावश्यक प्रयोगले शरीरमा रहेका उपयोगी ब्याक्टेरियामा असर पार्न सक्छ। अझ महत्वपूर्ण कुरा, गलत वा अत्यधिक प्रयोगले एन्टिबायोटिक रेजिस्टेन्सको जोखिम बढाउँछ।
एन्टिबायोटिकको मुख्य काम ब्याक्टेरियाबाट हुने संक्रमणलाई नियन्त्रण वा उपचार गर्नु हो। तर सबै ज्वरो, रुघाखोकी वा घाँटी दुखाइ ब्याक्टेरियाका कारण हुँदैनन्। यस्ता समस्या भाइरसका कारण भए एन्टिबायोटिक प्रभावकारी हुँदैन।
विशेषज्ञका अनुसार आवश्यकताबिनै एन्टिबायोटिक सेवन गर्दा पेटसम्बन्धी समस्या, एलर्जी तथा शरीरका उपयोगी ब्याक्टेरियामा असन्तुलनजस्ता समस्या हुन सक्छन्। पटक–पटक एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्दा ब्याक्टेरियाले औषधिविरुद्ध प्रतिरोधी क्षमता विकास गर्न सक्ने भएकाले भविष्यमा संक्रमणको उपचार झनै कठिन हुन सक्छ।
एन्टिबायोटिक रेजिस्टेन्स अहिले विश्वव्यापी स्वास्थ्य चुनौतीका रूपमा समेत देखिएको छ। कुनै ब्याक्टेरियामा प्रयोग भइरहेको औषधिको प्रभाव कम हुँदै गएपछि संक्रमण नियन्त्रण गर्न थप प्रभावकारी वा फरक औषधिको आवश्यकता पर्न सक्छ।
त्यसैले सामान्य रुघाखोकी, ज्वरो वा अन्य स्वास्थ्य समस्या देखिँदैमा चिकित्सकको सल्लाहबिना एन्टिबायोटिक सेवन गर्नु उचित हुँदैन। संक्रमणको कारण पहिचान गरेर चिकित्सकले आवश्यक ठानेमा मात्र एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्नुपर्छ।
चिकित्सकले एन्टिबायोटिक प्रयोग गर्न सुझाव दिएका अवस्थामा पनि तोकिएको मात्रा र अवधि पालना गर्न आवश्यक हुन्छ। औषधि खाँदा सुधार नआएमा आफैं अर्को एन्टिबायोटिक सुरु गर्नुको सट्टा पुनः चिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ।
यसरी, एन्टिबायोटिकले सिधै इम्युनिटी कमजोर बनाउँछ भन्नेभन्दा पनि यसको अनावश्यक र बारम्बार प्रयोगले एन्टिबायोटिक रेजिस्टेन्सलगायत स्वास्थ्य जोखिम बढाउने भएकाले औषधिको प्रयोगमा सावधानी अपनाउन चिकित्सकहरूले सुझाव दिएका छन्।
