काठमाडौं – भारतले हप्तामा एकपटक मात्र प्रयोग गर्नुपर्ने विश्वकै पहिलो दीर्घकालीन इन्सुलिन सार्वजनिक गरेको छ। मधुमेहका कारण नियमित इन्सुलिन आवश्यक पर्ने बिरामीका लागि यो नयाँ उपचार विधि दैनिक इन्सुलिन लगाउनुपर्ने बाध्यता कम गर्ने विकल्पका रूपमा आएको हो।
भारतमा १० करोडभन्दा बढी मानिस मधुमेहबाट प्रभावित रहेको अनुमान छ। तर इन्सुलिन प्रयोग गर्नेको संख्या भने करिब ६ देखि ७ प्रतिशत मात्रै रहेको चिकित्सकहरूले बताएका छन्। विशेषगरी दोस्रो प्रकारको मधुमेह भएका धेरै बिरामीमा रोग बढ्दै जाँदा अन्ततः इन्सुलिन आवश्यक पर्न सक्छ। तर इन्सुलिन सुरु गर्नुपर्ने अवस्था आए पनि धेरै बिरामीले लामो समयसम्म उपचार ढिला गर्ने गरेका छन्।
भारतमा चिकित्सकले इन्सुलिन प्रयोग गर्न सुझाव दिएको सातदेखि नौ वर्षसम्म पनि केही बिरामीले इन्सुलिन सुरु नगर्ने गरेको बताइएको छ। इन्सुलिन उपचार ढिला हुनुमा औषधिको खर्च मात्र नभई सुई लगाउनुपर्ने डर पनि प्रमुख कारण रहेको चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
दैनिक इन्सुलिन लगाउनुपर्ने अवस्थाले कतिपय बिरामीलाई उपचार सुरु गर्न तथा नियमित रूपमा निरन्तरता दिन मनोवैज्ञानिक रूपमा समेत कठिन बनाउने गरेको छ। यही समस्या कम गर्ने उद्देश्यले हप्तामा एकपटक प्रयोग गर्न मिल्ने नयाँ इन्सुलिनलाई महत्वपूर्ण विकल्पका रूपमा हेरिएको छ।
सामान्यतया दैनिक प्रयोग गरिने दीर्घकालीन इन्सुलिन लिनुपर्ने बिरामीले वर्षमा करिब ३६५ पटक सुई लगाउनुपर्छ। तर नयाँ साप्ताहिक इन्सुलिन प्रयोग गर्दा यही संख्या घटेर वर्षमा ५२ पटकमा सीमित हुन्छ। यसले दैनिक सुई लगाउन कठिन मान्ने बिरामीलाई उपचारमा सहजता ल्याउन सक्ने चिकित्सकहरूको अपेक्षा छ।
मधुमेह नियन्त्रणमा नआएमा शरीरका विभिन्न अंगमा विस्तारै क्षति पुग्न सक्छ। लामो समयसम्म रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रणमा नरहेमा मिर्गौला, आँखा, मुटु, स्नायु तथा रक्तनलीमा समस्या देखिन सक्छ। कतिपय अवस्थामा यस्ता समस्या सुरुवाती चरणमा स्पष्ट लक्षण नदेखिई विस्तारै बढ्ने गर्छन्।
चिकित्सकहरूका अनुसार नयाँ इन्सुलिनले सुई लगाउने आवृत्ति घटाए पनि इन्सुलिनप्रतिको पुरानो डर र गलत धारणालाई पूर्ण रूपमा हटाउन भने थप जनचेतना आवश्यक छ। अझै पनि कतिपय बिरामीले इन्सुलिन सुरु गर्नुलाई मधुमेह नियन्त्रण गर्न आफू असफल भएको संकेतका रूपमा बुझ्ने गरेका छन्।
तर चिकित्सकहरू इन्सुलिनलाई सजाय वा असफलताको प्रतीकका रूपमा लिन नहुने बताउँछन्। दोस्रो प्रकारको मधुमेह समयसँगै बढ्दै जाँदा शरीरले पर्याप्त इन्सुलिन उत्पादन गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। यस्तो अवस्थामा इन्सुलिन उपचारको आवश्यकतासँग रोगीको ‘असफलता’को कुनै सम्बन्ध नहुने उनीहरूको भनाइ छ।
चिकित्सा विज्ञहरूले बिरामी र परिवारलाई मधुमेहको उपचारबारे सुरुदेखि नै पर्याप्त जानकारी दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। इन्सुलिन आवश्यक पर्ने अवस्था आउन सक्नेबारे बिरामीलाई पहिले नै बुझाउन सके उपचार सुरु गर्न हुने डर र हिचकिचाहट कम गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
नयाँ साप्ताहिक इन्सुलिनले उपचारको भौतिक बोझ अर्थात् पटक–पटक सुई लगाउनुपर्ने समस्या कम गर्न सक्ने भए पनि यसको प्रभावकारिता उपचारप्रतिको बिरामीको सोचमा समेत निर्भर रहनेछ। चिकित्सकहरूका अनुसार नयाँ औषधिले सुईको संख्या घटाउन सक्छ, तर इन्सुलिनबारे रहेको डर, भ्रम र सामाजिक धारणा परिवर्तन गर्नु अझ ठूलो चुनौती हो।
मधुमेह नियन्त्रणमा राख्न नियमित परीक्षण, चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि प्रयोग, खानपानमा ध्यान र शारीरिक सक्रियता आवश्यक हुन्छ। इन्सुलिन आवश्यक पर्ने बिरामीले पनि चिकित्सकको सल्लाहअनुसार समयमै उपचार सुरु गर्नु महत्वपूर्ण मानिन्छ।
