काठमाडौं – सामाजिक घुलमिल तथा पार्टीमा सहज महसुस गर्न केही युवाले चिकित्सकीय प्रयोजनका औषधि प्रयोग गर्न थालेपछि त्यसको दुरुपयोगप्रति विशेषज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। विशेषगरी एङ्जाइटी कम गर्ने वा मुटुसम्बन्धी समस्यामा प्रयोग हुने औषधिलाई मदिराको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको पाइएको छ।
चीनकी २० वर्षीया विश्वविद्यालय विद्यार्थी मेई (परिवर्तित नाम)लाई साथीहरूसँग बाहिर निस्कँदा घाँटीमा गाँठो परेजस्तो हुने, हातमा पसिना आउने र आफूले गलत कुरा बोल्ने हो कि भन्ने डर लाग्थ्यो। सामाजिक सञ्जालमार्फत उनले चिकित्सकीय प्रयोजनमा प्रयोग हुने विभिन्न औषधिबारे जानकारी पाएपछि चिकित्सकको निगरानीबिनै प्रिग्याबलिन र बेटा ब्लकर प्रयोग गर्न थालिन्।
सुरुमा सामाजिक भेटघाटका बेला मात्रै औषधि प्रयोग गर्ने मेई पछि नियमित रूपमा त्यसमा निर्भर हुन थालिन्। उनी अहिले औषधि नखाई घरबाट बाहिर निस्कनसमेत गाह्रो हुने अवस्थामा पुगेको बताउँछिन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार चिकित्सकीय निगरानीबिना प्रिग्याबलिन तथा बेटा ब्लकरजस्ता औषधि सेवन गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। अत्यधिक मात्रामा प्रिग्याबलिन सेवन गर्दा श्वासप्रश्वास सुस्त हुने र गम्भीर अवस्थामा ज्यानसमेत जोखिममा पर्न सक्छ। त्यस्तै, बेटा ब्लकरको अत्यधिक सेवनले बेहोस हुने वा मुटुको गति खतरनाक रूपमा कम हुन सक्ने जोखिम हुन्छ।
सामाजिक सञ्जालबाट बढ्दो पहुँच
यस्ता औषधिको दुरुपयोग बढ्नुमा सामाजिक सञ्जालको भूमिका पनि देखिएको छ। विभिन्न प्लेटफर्ममा औषधिसँग सम्बन्धित सामग्री, प्रयोगका अनुभव तथा बिक्रीका पोस्टहरू सहजै भेटिने गरेका छन्।
कतिपय युवाले सामाजिक सञ्जालमार्फत औषधि किन्ने र विभिन्न औषधि एकसाथ प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ। यसरी औषधि मिसाएर प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिलाई अनलाइन भाषामा ‘स्ट्याकिङ’ भन्ने गरिन्छ।
चिकित्सकको सिफारिस आवश्यक पर्ने औषधि अनलाइन वा गैरकानुनी माध्यमबाट खरिद गर्दा प्रयोगकर्ताले आफूले वास्तवमा कुन औषधि र कति मात्रामा सेवन गरिरहेको छु भन्नेबारे समेत यकिन गर्न नसक्ने भएकाले जोखिम अझ बढ्ने विशेषज्ञहरूको भनाइ छ।
मदिराबाट टाढिँदै, औषधितर्फ आकर्षण
युवाहरूमा मदिरा सेवन कम गर्ने प्रवृत्ति बढिरहेका बेला केहीले त्यसको विकल्पका रूपमा औषधि तथा अन्य पदार्थ प्रयोग गर्न थालेका छन्। यही कारणले जेन जी पुस्तालाई कतिपयले ‘सोबर पुस्ता’ भन्न थालेका छन्।
मदिराले शरीरमा पार्ने असर, तौल बढ्ने चिन्ता, क्यालोरी तथा दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिमका कारण केही युवा मदिराबाट टाढिन खोजिरहेका छन्। तर मदिराको विकल्पका रूपमा चिकित्सकीय औषधि प्रयोग गर्नु सुरक्षित विकल्प भने नभएको विशेषज्ञहरू बताउँछन्।
लतसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार केही युवा प्रिग्याबलिनलाई मदिराभन्दा कम हानिकारक ठान्छन्। तर यस्तो धारणा गलत हुन सक्ने र औषधिमा समेत निर्भरता विकास हुन सक्ने उनीहरूको चेतावनी छ।
बढ्दै निर्भरताको जोखिम
विशेषज्ञहरूका अनुसार कुनै सामाजिक परिस्थितिमा सहज हुन औषधिमै भर पर्न थालेपछि मानिसले आफ्नो स्वाभाविक क्षमतामाथिको विश्वास गुमाउन सक्छ। बाहिर निस्कन, साथीभाइ भेट्न वा सामाजिक कार्यक्रममा सहभागी हुनुअघि औषधि खानैपर्छ भन्ने मानसिकता विकसित भएमा निर्भरता थप गहिरिन सक्छ।
लामो समयसम्म औषधि प्रयोग गरेपछि अचानक सेवन बन्द गर्दा चिन्ता बढ्ने, अनिद्रा हुने तथा अन्य मानसिक समस्या देखिन सक्ने बताइएको छ। केही व्यक्तिमा आत्महत्यासम्बन्धी विचारसमेत उत्पन्न हुन सक्ने भएकाले चिकित्सकीय सल्लाहबिना यस्ता औषधि सुरु वा बन्द नगर्न विशेषज्ञहरूले आग्रह गरेका छन्।
कालो बजारले थप जोखिम
प्रिग्याबलिनजस्ता औषधिमा नियन्त्रण कडा बनाइए पनि गैरकानुनी बजारमार्फत यसको बिक्री हुन सक्ने भएकाले थप जोखिम सिर्जना भएको विज्ञहरूको भनाइ छ।
गैरकानुनी रूपमा बिक्री हुने औषधिको गुणस्तर, वास्तविक मात्रा तथा त्यसमा मिसाइएको अन्य पदार्थबारे प्रयोगकर्तालाई जानकारी नहुन सक्छ। यसले ओभरडोज तथा अन्य स्वास्थ्य जोखिम बढाउन सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार एङ्जाइटी वा सामाजिक परिस्थितिमा अत्यधिक डर तथा असहजता महसुस हुने समस्या भए सामाजिक सञ्जालको सुझाव वा आफैंले औषधि खरिद गरेर सेवन गर्नुको सट्टा चिकित्सक वा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु आवश्यक हुन्छ।
मदिराबाट टाढा रहनु सकारात्मक भए पनि त्यसको विकल्पका रूपमा चिकित्सकीय निगरानीबिना औषधि प्रयोग गर्नु अर्को स्वास्थ्य जोखिम बन्न सक्ने भएकाले युवालाई सचेत रहन विशेषज्ञहरूको सुझाव छ।
