काठमाडौं । चितवनको कोराक गाउँबाट संकलन गरिएको मौरीको चोप छालाको क्यान्सरसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धानमा प्रयोग गरिएको छ। वैज्ञानिक जर्नल ‘मोलिक्युल्स’ मा अक्टोबर २४ मा प्रकाशित अध्ययनमा नेपालसहित पाँच देशका मौरीको चोप परीक्षण गरिएको हो।
अनुसन्धानमा नेपाली नमूनाबाट निकालिएको मिश्रणले छालाको क्यान्सरका कोषमा असर गरेको देखिए पनि सामान्य छालाका कोषमा समेत प्रभाव पारेको पाइएको छ। यसले उक्त पदार्थबाट सुरक्षित औषधि विकास गर्न चुनौती रहेको देखाएको छ।
अध्ययनका लागि नेपालको नमूना सन् २०१६ मा चितवनको कोराक गाउँबाट संकलन गरिएको थियो। यो ‘ट्राइगोना’ जातको मौरीबाट प्राप्त प्रोपोलिस हो। प्रोपोलिस मौरीले विभिन्न रूखबिरुवाबाट संकलन गर्ने चोपजस्तो पदार्थ हो, जसलाई उनीहरूले घारका प्वाल टाल्न र घारभित्रको वातावरण सुरक्षित राख्न प्रयोग गर्छन्।
अनुसन्धानकर्ताले प्रोपोलिसबाट रासायनिक पदार्थ निकालेर प्रयोगशालामा हुर्काइएका मेलानोमा अर्थात् छालाको क्यान्सरका दुई प्रकारका कोषमा परीक्षण गरेका थिए। त्यससँगै सामान्य छालाका कोषमा पर्ने असर पनि तुलना गरिएको थियो। यो परीक्षण मानिसमा नभई प्रयोगशालामा हुर्काइएका कोषमा मात्र गरिएको हो।
नेपाली नमूनाबाट निकालिएको मिश्रणले क्यान्सरका कोषको गतिविधि आधा घटाउन प्रतिमिलिलिटर ४२.६ देखि ८१.३ माइक्रोग्रामसम्म आवश्यक परेको थियो। सामान्य छालाका कोषको गतिविधि आधा घटाउन भने ४७.१ माइक्रोग्राम मिश्रण पर्याप्त देखिएको थियो। यसले उक्त मिश्रणले क्यान्सरका कोषलाई मात्र लक्षित नगरेको संकेत गर्छ।
नेपालसहित ग्रिस, कजाकस्तान, युक्रेन र जर्जियाका १० नमूना परीक्षण गर्दा जर्जियाका तीन नमूनाले तुलनात्मक रूपमा राम्रो नतिजा देखाएका थिए। ती नमूनाले क्यान्सरका कोषमा असर गर्दा सामान्य छालाका कोषलाई तुलनात्मक रूपमा कम प्रभावित गरेका थिए। त्यसपछि ती नमूनाको थप अध्ययन गरिएको थियो।
अनुसन्धानमा नेपाली प्रोपोलिसको रासायनिक बनावट अन्य देशका नमूनाभन्दा फरक रहेको पनि पाइएको छ। यसमा 2-hydroxyformononetin, dalbergin र 7-hydroxyflavanone जस्ता पदार्थ भेटिएका थिए। रासायनिक बनावटका आधारमा अनुसन्धानकर्ताले डल्बर्जिया प्रजातिका रूखबिरुवा नेपाली प्रोपोलिसको सम्भावित स्रोत हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्।
नेपालको प्रोपोलिसमाथि यसअघि पनि सूक्ष्मजीव र क्षयरोग गराउने जीवाणुमा पर्ने असरबारे प्रयोगशालामा अध्ययन भइसकेका छन्। तर, ती अध्ययनले यसलाई मानिसमा रोग निको पार्ने प्रमाणित उपचारका रूपमा स्थापित गरेका छैनन्।
प्राकृतिक पदार्थ हुँदैमा त्यो सुरक्षित वा प्रभावकारी हुन्छ भन्ने हुँदैन। पछिल्लो अनुसन्धानले चितवनको मौरीको चोपमा क्यान्सरसम्बन्धी थप अध्ययनको सम्भावना देखाए पनि यसबाट औषधि बनाउन सकिन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न अहिले नै मिल्दैन। क्यान्सरका कोषमा असर गर्ने र स्वस्थ कोषलाई जोगाउने क्षमता छ कि छैन भन्ने विषयमा थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको छ।
