काठमाडौँ- जाडो मौसम बिस्तारै विदा हुँदै गर्मी सुरु हुने यो संक्रमणकालीन समय स्वास्थ्यका दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील मानिन्छ । बिहान चिसो, दिउँसो न्यानो र बेलुका पुनः तापक्रम घट्ने अवस्थाले मानव शरीरलाई वातावरणसँग अनुकूल हुन कठिन बनाउँछ । यही कारणले यस समयमा संक्रमणजन्य रोगदेखि दीर्घरोगसम्मका समस्या बढ्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार तापक्रमको तीव्र उतारचढावले शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर बनाउँदा भाइरस तथा ब्याक्टेरियाले सजिलै असर गर्न सक्छन् । यस समयमा रूघाखोकी, भाइरल ज्वरो, एलर्जी, दम, छालासम्बन्धी संक्रमण तथा पेटसम्बन्धी समस्या धेरै देखिने गरेको पाइन्छ ।
स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय का अनुसार मौसम परिवर्तनको समयमा बालबालिका, वृद्धवृद्धा, गर्भवती महिला तथा दीर्घरोगीहरू विशेष जोखिममा पर्छन् । मन्त्रालयले विशेष गरी विद्यालय जाने बालबालिकामा भाइरल संक्रमण छिटो फैलिने भएकाले सरसफाइ, पौष्टिक आहार र पर्याप्त आराममा ध्यान दिन आग्रह गरेको छ ।
मौसम परिवर्तनसँगै विभिन्न स्वास्थ्य समस्या एकैसाथ देखिन सक्छन् । भाइरल ज्वरो र रूघाखोकीका कारण घाँटी सुक्ने, नाकबाट पानी बग्ने, ज्वरो आउने र शरीर दुख्ने समस्या सामान्य हुन्छ । भीडभाड तथा धुलोका कारण संक्रमण झन् छिटो फैलिन सक्छ ।
वसन्त ऋतु सुरु भएसँगै फूलको परागकण, धुलो र प्रदूषण बढ्ने हुँदा दम तथा एलर्जीका बिरामीमा समस्या थप गम्भीर बन्ने चिकित्सकहरू बताउँछन् । यस्तै, मौसम न्यानो हुन थालेपछि खानपानमा लापरबाही हुँदा झाडापखाला, बान्ता र पेट दुख्ने समस्या बढ्ने जोखिम रहन्छ । दूषित पानी र असुरक्षित खाना यसको मुख्य कारण हो ।
पसिना बढ्न थालेसँगै छालासम्बन्धी समस्या पनि देखिन थाल्छन् । फंगल संक्रमण, घाउ पाक्ने र एलर्जीका समस्या बढ्ने सम्भावना रहन्छ । अझै चिसो मौसमकै बानी अनुसार पानी कम पिउने हुँदा शरीरमा पानीको कमी भई डिहाइड्रेसन, थकान, टाउको दुख्ने र कमजोरी बढ्ने खतरा पनि हुन्छ ।
चिकित्सकहरूका अनुसार मौसम परिवर्तनको समयमा सानो लापरबाहीले पनि संक्रमण फैलिन सक्छ । त्यसैले व्यक्तिगत सावधानी नै सबैभन्दा प्रभावकारी सुरक्षा उपाय भएको उनीहरूको निष्कर्ष छ ।
मौसमअनुसार कपडा लगाउने, पर्याप्त पानी पिउने र झोलयुक्त आहार खाने, फलफूल, सागसब्जी तथा पौष्टिक खाना खाने, धुलो र प्रदूषणबाट जोगिन मास्क प्रयोग गर्ने, बालबालिका र वृद्धवृद्धालाई तापक्रमको असरबाट जोगाउने तथा कुनै लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा जाँच गराउने चिकित्सकहरूको सुझाव छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालजस्तो भौगोलिक विविधता भएको देशमा मौसम परिवर्तनको असर छिटो देखिने भएकाले यस समयलाई सामान्य मौसम परिवर्तन मात्र नभई स्वास्थ्य व्यवस्थापनको संवेदनशील अवधि मान्न आवश्यक छ । स्वास्थ्य सचेतना, सरसफाइ र समयमै उपचार अपनाउन सके संक्रमणको जोखिम धेरै हदसम्म घटाउन सकिने चिकित्सकहरूको निष्कर्ष छ ।